Những Lỗi Bề Mặt Thường Gặp Sau Mạ Kẽm Nhúng Nóng – Lỗi Nào Được Chấp Nhận?

Nhận biết các lỗi bề mặt thường gặp sau mạ kẽm nhúng nóng: vùng không phủ, dross, flux, kẽm dư, bề mặt thô và trường hợp nào được ASTM A123 chấp nhận.

Sau mạ kẽm nhúng nóng, bề mặt thành phẩm không phải lúc nào cũng sáng bóng và đồng đều tuyệt đối.

Có sản phẩm màu xám, có vùng hơi thô, xuất hiện vệt kẽm, hạt nhỏ hoặc dấu mài. Điều này khiến khách hàng dễ đặt câu hỏi:

“Bề mặt như vậy có phải lỗi và phải loại sản phẩm không?”

Câu trả lời là: không phải mọi khác biệt ngoại quan đều là lỗi chất lượng.

Theo hướng dẫn kiểm tra của American Galvanizers Association, nguyên tắc quan trọng là xem tình trạng bề mặt có làm giảm khả năng chống ăn mòn hoặc ảnh hưởng đến mục đích sử dụng của cấu kiện hay không. Nếu chỉ mang tính thẩm mỹ và không làm giảm khả năng bảo vệ, trong nhiều trường hợp vẫn có thể được chấp nhận.

1. Tiêu chí nào quyết định một lỗi có được chấp nhận?

Không nên chỉ hỏi:

“Nhìn có đẹp không?”

Mà nên kiểm tra ba vấn đề:

Lớp kẽm có liên tục và bảo vệ được thép không?

Chiều dày lớp mạ có đáp ứng yêu cầu không?

Tình trạng bề mặt có làm ảnh hưởng đến lắp ráp, sử dụng hoặc an toàn không?

ASTM A123/A123M-24 hiện là phiên bản active đối với nhiều sản phẩm thép mạ kẽm nhúng nóng sau fabrication. Bản sửa đổi năm 2024 cũng làm rõ rằng một số dạng roughness nhỏ hoặc hạt dross nhỏ không ảnh hưởng công năng không phải là lý do tự động reject.

Đọc thêm: “Bề Mặt Mạ Kẽm Đẹp Hay Xấu Có Quyết Định Chất Lượng Không?”, “Cách Kiểm Tra Và Nghiệm Thu Sản Phẩm Mạ Kẽm Nhúng Nóng”, “Rỉ Trắng Trên Thép Mạ Kẽm”, ASTM A123. 

2. Bare Spot – vùng thép không được phủ kẽm

Đây là tình trạng cần chú ý nhất.

Bare spot là vùng thép nền không có lớp kẽm bảo vệ.

Nguyên nhân có thể do:

• Xỉ hàn chưa làm sạch.
• Sơn, dầu hoặc silicone còn trên thép.
• Tạp chất bám trên bề mặt.
• Điểm tiếp xúc của dụng cụ treo.
• Quá trình xử lý bề mặt chưa tiếp cận được vị trí đó.

AGA xác định bare area không phải tình trạng được chấp nhận nguyên trạng theo ASTM A123. Những vùng nhỏ có thể được repair trong giới hạn cho phép; nếu diện tích quá lớn, cấu kiện có thể phải xử lý và mạ lại.

Đánh giá: Cần repair hoặc xử lý lại.

3. Dross Inclusion – hạt hợp kim kẽm-sắt trên bề mặt

Dross là các hạt hợp kim Fe-Zn có thể bị giữ lại trong lớp mạ.

Nếu hạt:

nhỏ + được phủ hoàn toàn bởi kẽm + không ảnh hưởng sử dụng

thì thường không làm giảm khả năng chống ăn mòn và có thể được chấp nhận.

Ngược lại, nếu dross lớn đến mức làm lớp phủ không hình thành đầy đủ hoặc gây cản trở sử dụng, cần loại bỏ và sửa lại khu vực bị ảnh hưởng.

Đánh giá: Hạt nhỏ có thể chấp nhận; hạt lớn phải xử lý.

4. Flux Inclusion – cặn trợ dung

Flux inclusion xảy ra khi trợ dung bị giữ lại và ngăn kẽm tiếp xúc trực tiếp với bề mặt thép.

Khác với những hạt nhỏ chỉ nằm trên lớp kẽm, flux inclusion có thể tạo ra vùng không hình thành coating bên dưới.

Vì vậy cần:

làm sạch → kiểm tra lớp kẽm bên dưới → repair nếu cần.

AGA cho biết flux inclusion lớn có thể là lý do reject; đặc biệt flux deposit nằm bên trong ống hoặc cấu kiện rỗng và không thể sửa chữa là vấn đề nghiêm trọng hơn.

Đánh giá: Thường cần xử lý; trường hợp lớn có thể reject.

5. Zinc Run và kẽm dư

Khi cấu kiện được rút khỏi bể, kẽm nóng chảy thoát khỏi bề mặt. Nếu drainage không thuận lợi, có thể xuất hiện:

• Vệt kẽm chảy.
• Cục kẽm.
• Kẽm tích tụ tại góc.
• Kẽm dư quanh lỗ.

Điểm quyết định là kẽm dư có ảnh hưởng đến sử dụng hay không.

Ví dụ, một vệt kẽm trên dầm kết cấu có thể không gây vấn đề. Nhưng nếu kẽm dư khiến:

bulông không xuyên được, hai mặt không ghép được hoặc tạo cạnh sắc nguy hiểm

thì phải xử lý.

ASTM A123/A123M-24 làm rõ excess coating ảnh hưởng mating surface, công năng hoặc gây nguy hiểm khi thao tác là lý do cần xử lý.

Đánh giá: Có thể chấp nhận nếu không ảnh hưởng công năng; nếu cản trở phải làm sạch.

6. Bề mặt hơi thô

Bề mặt mạ không phải lúc nào cũng mịn như vật liệu sơn hoặc thép tấm mạ liên tục.

Roughness có thể liên quan đến:

• Bề mặt thép ban đầu.
• Thành phần hóa học thép.
• Phản ứng mạnh giữa thép và kẽm.
• Hạt dross nhỏ trong lớp phủ.

Bản sửa đổi ASTM A123 năm 2024 làm rõ rằng minor roughness không ảnh hưởng mục đích sử dụng không phải là căn cứ reject.

Tuy nhiên, cùng một bề mặt thô:

trên dầm thép → có thể chấp nhận

nhưng:

trên tay vịn → có thể không phù hợp

vì người sử dụng trực tiếp tiếp xúc với bề mặt.

Đánh giá: Phụ thuộc mục đích sử dụng.

7. Oxide Line – vệt màu trên lớp kẽm

Oxide line thường xuất hiện dưới dạng các vệt màu sáng hoặc khác màu khi cấu kiện được rút khỏi bể với tốc độ không hoàn toàn đồng đều.

Đây chủ yếu là tình trạng ngoại quan.

AGA cho biết oxide line không làm giảm khả năng chống ăn mòn và sẽ dần ít rõ hơn khi lớp kẽm weathering tự nhiên.

Đánh giá: Thường được chấp nhận.

8. Dấu mài sau hoàn thiện

Sau mạ, một số khu vực có kẽm dư hoặc spike có thể được mài để bảo đảm sử dụng an toàn.

Sau khi mài có thể còn những vùng màu sắc khác với bề mặt xung quanh.

Nếu quá trình mài:

không làm lớp phủ mỏng xuống dưới yêu cầu

thì dấu mài chỉ mang tính thẩm mỹ và có thể được chấp nhận.

Đánh giá: Thường chấp nhận nếu coating thickness vẫn đạt.

9. Màu xám hoặc không đồng màu

Bề mặt mạ có thể:

Sáng bạc – xám – xám đậm – sáng tối xen kẽ.

Điều này thường liên quan đến:

• Thành phần silicon/phosphorus của thép.
• Chiều dày vật liệu.
• Tốc độ nguội.
• Sự khác nhau giữa các loại thép trong cùng cấu kiện.

Màu xám hoặc không đồng màu không tự động đồng nghĩa lớp mạ không đạt.

Nếu độ phủ, chiều dày và khả năng sử dụng vẫn đáp ứng yêu cầu thì sản phẩm có thể hoàn toàn đạt tiêu chuẩn.

Đánh giá: Thường chỉ là ngoại quan.

10. Zinc Spike – cạnh kẽm sắc

Các đầu nhọn hoặc cạnh kẽm sắc có thể hình thành tại vị trí drainage.

Nếu chúng có khả năng:

• Làm người vận hành bị thương.
• Cản trở lắp ráp.
• Ảnh hưởng công năng.

thì phải được loại bỏ.

AGA tổng hợp yêu cầu ngoại quan của ASTM rằng edge tears hoặc spikes gây nguy hiểm khi thao tác là không được chấp nhận.

Đánh giá: Phải xử lý nếu gây nguy hiểm hoặc ảnh hưởng sử dụng.

11. Bảng nhận biết nhanh

Hiện tượng	Có tự động reject?	Hướng xử lý
Màu xám, không bóng	Không	Kiểm tra thickness/coverage
Oxide line	Không	Thường không cần xử lý
Minor roughness	Không	Chấp nhận nếu không ảnh hưởng sử dụng
Dấu grinding	Không	Kiểm tra chiều dày còn lại
Dross nhỏ, phủ kín kẽm	Không	Thường chấp nhận
Zinc run/kẽm dư	Không nhất thiết	Xử lý nếu cản trở
Zinc spike sắc	Có vấn đề	Loại bỏ
Flux inclusion	Có vấn đề	Làm sạch/repair
Bare spot	Có vấn đề	Repair hoặc mạ lại
Bong/tróc coating	Có vấn đề	Đánh giá adhesion và xử lý

12. Nếu sản phẩm sẽ sơn Duplex thì tiêu chí ngoại quan phải cao hơn

Đây là điểm rất quan trọng.

Một số tình trạng vẫn có thể chấp nhận với HDG sử dụng độc lập, như:

• Roughness.
• Zinc run.
• Dross nhỏ.
• Skimming.
• Kẽm dư nhẹ.

nhưng lại có thể gây vấn đề khi tiếp tục sơn hoặc powder coating.

Các vị trí nhô cao có thể tạo:

• Film gap.
• Pinhole.
• Bám sơn kém.
• Bề mặt không đều.

AGA vì vậy lưu ý những sản phẩm dự kiến sử dụng Duplex System cần yêu cầu smoothing và surface preparation bổ sung trước coating.

Do đó, khách hàng nên thông báo trước khi mạ nếu sản phẩm sẽ tiếp tục sơn.

13. Lỗi nhỏ có được sửa không?

Có.

ASTM A780/A780M-20 hiện là tiêu chuẩn active về repair các vùng lớp mạ bị hư hỏng hoặc không được phủ.

Tùy trường hợp có thể sử dụng:

zinc-rich paint, zinc solder hoặc zinc thermal spray.

Tuy nhiên, diện tích repair đối với sản phẩm mới mạ vẫn phải nằm trong giới hạn của tiêu chuẩn sản phẩm áp dụng.

Vì vậy:

Có repair không đồng nghĩa sản phẩm không đạt; vấn đề là repair có đúng phương pháp và đúng giới hạn hay không.

14. Khi nghiệm thu tại Chien You nên đánh giá thế nào?

Khi kiểm tra sản phẩm sau mạ, không nên chỉ dựa vào màu sắc hoặc độ bóng.

Cách đánh giá phù hợp hơn là:

Visual inspection → Coverage → Coating thickness → Functional areas → Repair nếu cần.

Đặc biệt cần kiểm tra kỹ tại:

mối hàn, bản mã, lỗ bulông, góc thấp, vị trí drainage và các bề mặt lắp ghép.

Nếu dự án có yêu cầu ngoại quan cao, AESS hoặc Duplex System, yêu cầu này nên được thống nhất với Chien You trước khi sản xuất, vì mức hoàn thiện thẩm mỹ có thể cao hơn yêu cầu thông thường của ASTM A123.

Câu hỏi thường gặp

Mạ kẽm màu xám có bị xem là lỗi không?

Không. Màu sắc không phải tiêu chí trực tiếp quyết định khả năng chống ăn mòn.

Bề mặt hơi thô có được nghiệm thu không?

Có thể. ASTM A123/A123M-24 cho phép minor roughness không ảnh hưởng mục đích sử dụng.

Dross có phải reject không?

Không phải mọi dross đều reject. Hạt nhỏ được phủ kín bởi kẽm và không ảnh hưởng công năng có thể chấp nhận.

Bare spot có được chấp nhận không?

Không nên để nguyên. Vùng nhỏ có thể repair theo quy định; vùng lớn có thể phải xử lý và mạ lại.

Sau mạ có được grinding không?

Có, để xử lý spike hoặc kẽm dư. Dấu grinding có thể chấp nhận nếu lớp coating còn đáp ứng chiều dày yêu cầu.

Kết luận

Khi đánh giá bề mặt mạ kẽm nhúng nóng, “không đẹp” chưa chắc là “không đạt”.

Ngược lại, một sản phẩm nhìn sáng bóng vẫn có thể không đạt nếu:

có bare spot → chiều dày thiếu → coating bong → hoặc kẽm dư làm mất chức năng lắp ráp.

Nguyên tắc dễ nhớ nhất là:

Ngoại quan chỉ trở thành vấn đề chất lượng khi nó làm giảm khả năng chống ăn mòn, ảnh hưởng an toàn hoặc cản trở mục đích sử dụng của cấu kiện.

Vì vậy, nghiệm thu nên dựa trên tiêu chuẩn + đo kiểm + công năng, không chỉ dựa vào cảm nhận bằng mắt.

Đối với các dự án có yêu cầu đặc biệt về ngoại quan, AESS hoặc Duplex System, khách hàng nên cung cấp specification cho Chien You trước khi mạ để thống nhất tiêu chí hoàn thiện ngay từ đầu.

——————————————————————
📞 Liên hệ Chien You để được tư vấn:
0942 977 988 – 0949 243 438 – 0969 999 761